Wyposażenie mieszkań w instalacje w polskich gminach
Wiele lat temu, bo już w 2014 roku popełniłem jeden z pierwszych wpisów na moim blogu o wyposażeniu budynków w media. Dane pochodziły wtedy z GUS ze spisu powszechnego w 2011 roku.
Po latach wracam do tematu i sprawdzam jak sytuacja wyglądała w 2024 roku. I tutaj muszę przyznać, że tytuł tego wpisu miał brzmieć: Polska w remoncie: Jak zmienił się standard życia w naszych gminach w latach 2011–2024? lub Jak zmieniło się wyposażenie mieszkań w polskich gminach w latach 2011–2024? Jednak patrząc na dane Głównego Urzędu Statystycznego mam wrażenie, że przez te lata zmieniła się metodyka badań. Pierwsze dane pochodziły ze spisu powszechnego, a te z 2024 roku dostępne w Banku Danych Lokalnym GUS-u (BDL GUS). Zresztą, sami zobaczcie jakie jest opis tych danych ze strony BDL GUS.
Kategoria K11: GOSPODARKA MIESZKANIOWA I KOMUNALNA
Dane o zasobach mieszkaniowych podano na podstawie bilansu zasobów mieszkaniowych wg stanu na 31 grudnia (informacja zawiera liczbę mieszkań, a także izb i powierzchnię użytkową w tych mieszkaniach, znajdujących się w budynkach mieszkalnych i niemieszkalnych); wyposażenie mieszkań – GKM-12) oraz bieżącej sprawozdawczości (sprawozdania M-01 i SG-01 cz.3). Informacje o sieci wodociągowej, kanalizacyjnej i gazowej obejmują sieć obsługującą gospodarstwa domowe i innych użytkowników. Dane z zakresu ciepłownictwa dotyczą sieci cieplnej oraz sprzedaży energii cieplnej.
Grupa G231: ZASOBY MIESZKANIOWE
Zasoby mieszkaniowe od 1995 do 2002 roku dotyczyły mieszkań zamieszkanych; od 2003 r. informacje o wszystkich mieszkaniach. Dane na temat zasobów mieszkaniowych w 2010 roku, dla których bazą wyjściową były dane NSP 2002 mają wartość jedynie historyczną i są dostępne w <a href=”http://bdl.stat.gov.pl/bdl/doc/G322010%20wg%20NSP%202002.xlsx”>pobierz plik</a>. Dane na temat zasobów mieszkaniowych w 2020 roku, dla których bazą wyjściową były dane NSP 2011 mają wartość jedynie historyczną i są dostępne w <a href=”https://bdl.stat.gov.pl/bdl/archiwum2011″>archiwum</a>.
Podgrupa P2431: Mieszkania wyposażone w instalacje – w % ogółu mieszkań
Zasoby mieszkaniowe wszystkie.
To był opis z GUS-u. Dobra, zobaczmy jak wygląda to na mapach. Wnioski wyciągnijcie Państwo sami, ja tu przedstawiam rozkład przestrzenny wskaźników.
Zaczynamy.
Na podstawie danych GUS zestawionych w podziale na gminy sprawdziłem odsetek mieszkań wyposażonych w podstawowe instalacje techniczne:
- wodociąg
- ustęp spłukiwany
- łazienkę
- centralne ogrzewanie
- gaz sieciowy
Wodociąg w 2011 roku: Wciąż nadrabialiśmy zaległości
Choć woda w kranie wydaje się podstawą, w 2011 roku nie była oczywistością wszędzie. Różnice między gminami były drastyczne – ponad 58 punktów procentowych rozpiętości!
- Średnia dostępność (2011): prawie 93%
- Zróżnicowanie: Wyraźne. W najsłabszych rejonach mniej niż połowa domów miała dostęp do wodociągu.
Liderzy 2011: Już wtedy pewne ośrodki szczyciły się pełnym pokryciem. Były to głównie miasta turystyczne i przygraniczne: Sopot, Ustka, Górowo Iławeckie, Braniewo i Zgorzelec.
Najtrudniejsza sytuacja: Symbolem wyzwań tamtych lat była gmina Strachówka (woj. mazowieckie), gdzie zaledwie 41,6% mieszkań miało dostęp do wodociągu. W gminach Chlewiska czy Szudziałowo wskaźnik ten oscylował wokół 60%. Dla tysięcy ludzi studnia była wciąż jedynym źródłem wody.
Zabory: widoczne
Wodociąg w 2024: Standard niemal absolutny
Dostęp do bieżącej wody to dziś w Polsce oczywistość. Jest to najbardziej wyrównana kategoria – różnice między gminami są najmniejsze, a „białe plamy” na mapie to już rzadkość.
- Średnia dostępność: nieco ponad 96%
- Zróżnicowanie: Bardzo małe. Nawet w najsłabiej skanalizowanych gminach dostępność rzadko spada poniżej 70%.
Liderzy: Absolutnym wzorem jest gmina Łęknica (woj. lubuskie), gdzie statystyki wskazują pełne, 100-procentowe pokrycie siecią. Tuż za nią, z wynikiem 99,9%, plasują się śląskie miasta Lędziny i Radlin oraz gmina Łękawica.
Najtrudniejsza sytuacja: Na drugim biegunie znajduje się gmina Strachówka (woj. mazowieckie), gdzie wskaźnik ten wynosi 68,4%. Jest to jednak wyjątek – większość gmin z „dołu tabeli” przekracza już 70-75%.
Zabory: coraz mniej widoczne
Ustęp spłukiwany w 2011 roku: Wychodki wciąż w użyciu
W 2011 roku toaleta wewnątrz budynku była standardem w miastach, ale na wsi sytuacja wyglądała zupełnie inaczej.
- Średnia dostępność (2011): prawie 87%
- Zróżnicowanie: Duże. Odsetek domów bez toalety w najbiedniejszych gminach przekraczał 50%.
Liderzy 2011: Komfortem cieszyły się głównie bogate miasta i kurorty: Sopot (99,9%), Pruszcz Gdański, Dziwnów i Tychy (po 99,8%).
Gdzie było najtrudniej? Ponownie niechlubnym liderem była Strachówka – tylko 40% mieszkań posiadało spłukiwaną toaletę. Oznaczało to, że dla większości mieszkańców „sławojka” na podwórku była codziennością. W gminach takich jak Rybczewice, Chlewiska czy Szudziałowo mniej niż połowa domów (poniżej 50%) miała ten standard.
Zabory: widoczne
Ustęp spłukiwany w 2024 roku: Koniec ery „wychodka”
Toaleta w domu to drugi po wodzie standard cywilizacyjny. Tutaj również Polska wykonała gigantyczną pracę, choć różnice są nieco bardziej widoczne niż w przypadku samej wody.
- Średnia dostępność: około 91%
- Zróżnicowanie: Umiarkowane. Choć średnia jest wysoka, wciąż istnieją gminy, gdzie co trzeci dom nie posiada tego udogodnienia.
Liderzy: Ponownie na szczycie widzimy Łęknicę (100%). Bardzo wysokie wyniki notują też gminy: Górowo Iławeckie (99,8%), Jejkowice (99,8%) oraz Lędziny i Pawłowice.
Gdzie jest najtrudniej? Najniższy odsetek odnotowano w gminie Chlewiska (woj. mazowieckie) – 60,8%. Podobna sytuacja (nieco powyżej 61%) występuje w gminach Szudziałowo i Rybczewice. Oznacza to, że w tych rejonach wciąż spora część budynków może polegać na rozwiązaniach bezodpływowych starego typu.
Łazienka w 2011 roku: Luksus nie dla każdego
Posiadanie łazienki z wanną lub prysznicem było wskaźnikiem najmocniej różnicującym standard życia.
- Średnia dostępność (2011): około 83%
- Zróżnicowanie: Bardzo duże. Różnica między najlepszą a najgorszą gminą wynosiła ponad 60 punktów procentowych.
Liderzy 2011: Prym wiodły miasta Śląska i Pomorza. Tychy (99,6%), Głogów (99,4%) oraz Sopot i Pruszcz Gdański oferowały niemal pełny standard.
Najtrudniejsza sytuacja: W gminie Strachówka łazienkę posiadało zaledwie 38% mieszkań. W Rybczewicach, Chlewiskach i Wysokim wskaźnik ten nie przekraczał 47%. To pokazuje, jak gigantyczny skok cywilizacyjny wykonały te tereny w ciągu kolejnych lat.
Zabory: widoczne
Łazienka w 2024 roku: Komfort nie dla każdego?
Posiadanie wydzielonego pomieszczenia z wanną lub prysznicem to wskaźnik, który najmocniej różnicuje polską wieś. Tutaj rozwarstwienie jest większe niż przy toaletach.
- Średnia dostępność: ponad 88%
- Zróżnicowanie: Wyraźne. Różnica między najlepszą a najgorszą gminą wynosi aż 45 punktów procentowych!
Liderzy: Górny Śląsk dominuje. Gminy Jejkowice (99,8%), Pawłowice i Marklowice (po 99,7%) to miejsca, gdzie łazienka jest standardem niemal w każdym domu.
Najtrudniejsza sytuacja: W gminie Rybczewice (woj. lubelskie) wskaźnik ten wynosi 54,7%, co oznacza, że blisko połowa mieszkań może nie posiadać łazienki w rozumieniu pełnego węzła sanitarnego. Podobne wyniki (ok. 55-56%) notują gminy Wysokie i Czyże.
Centralne ogrzewanie w 2011 roku: Epoka pieca kaflowego
Rok 2011 to czas, gdy „kopciuchy” i tradycyjne piece kaflowe ogrzewały znaczną część Polski powiatowej.
- Średnia dostępność (2011): około 71%
- Zróżnicowanie: Ogromne. W niektórych gminach centralne ogrzewanie było rzadkością.
Liderzy 2011: Miasta z rozbudowaną siecią ciepłowniczą: Świdnik (98,9%), Lubin (98,8%), Jastrzębie-Zdrój i Tychy. Tam ciepło z kaloryfera było normą.
Gdzie palono w piecach? Na Podlasiu dominowały tradycyjne rozwiązania. W gminie Milejczyce zaledwie 22,8% domów miało centralne ogrzewanie. W Szudziałowie było to 26,7%, a w Czyżach – 28,7%. Oznacza to, że ponad 70% mieszkańców tych gmin ogrzewało się piecami kaflowymi lub kuchennymi.
Zabory: widoczne
Centralne ogrzewanie w 2024 roku: Ciepło systemowe vs. piece
To kategoria, która pokazuje największą dynamikę zmian. Odchodzimy od pieców kaflowych na rzecz instalacji centralnych (czy to z sieci miejskiej, czy własnych kotłów CO rozprowadzających ciepło).
- Średnia dostępność: nieco ponad 79%
- Zróżnicowanie: Duże. W miastach to norma, na wsiach wciąż trwa transformacja.
Liderzy: Prym wiodą miasta, gdzie dominuje ciepło systemowe. Stalowa Wola (97,0%), Kołobrzeg (96,9%), Lubin (96,8%) oraz Warszawa (96,5%) to liderzy komfortu cieplnego.
Gdzie wciąż palimy w piecach? Najmniejszy odsetek mieszkań z centralnym ogrzewaniem (co sugeruje przewagę ogrzewania piecowego) występuje w gminach Milejczyce (35,8%), Kowiesy (40,0%) i Żelechlinek (41,2%).
Gaz sieciowy w 2011 roku: Polska białych plam
W 2011 roku sieć gazowa była rozwinięta bardzo nierównomiernie, co w dużej mierze wynikało z zaszłości historycznych i braku infrastruktury przesyłowej na wschodzie i północy.
- Średnia dostępność: prawie 25%
- Zróżnicowanie: Ekstremalne. Od niemal 100% do zera.
Liderzy 2011: Najlepiej zgazyfikowane były gminy na południu Polski, w pobliżu historycznych złóż i sieci przemysłowych. Rekordzistą była gmina Kłaj (99,8%), a tuż za nią Płońsk (98,7%) i podkarpackie Jasło (98,5%).
Białe plamy: Lista gmin z zerowym dostępem do gazu była bardzo długa. Całe połacie kraju, w tym gminy takie jak Białaczów, Bobrowniki, Bolesławiec czy Brody, miały wskaźnik 0,0%. Dla tych mieszkańców jedyną alternatywą był gaz z butli.
Gaz sieciowy w 2024 roku: Polska dwóch prędkości
To tutaj widać największe pęknięcie na mapie Polski. Gaz sieciowy to wciąż dobro luksusowe, uzależnione mocno od gęstości zaludnienia i inwestycji przesyłowych.
- Średnia dostępność: około 32%
- Zróżnicowanie: Ogromne! Od blisko 100% w miastach do kompletnego zera w wielu gminach wiejskich.
Liderzy (Gminy zgazyfikowane): Największy odsetek podłączeń znajdziemy na południu Polski. Jasło (97,2%), Tomaszów Lubelski (97,0%), Jedlicze i Karpacz to miejsca, gdzie sieć gazowa dociera niemal wszędzie.
Białe plamy (0% dostępu): Lista gmin z zerowym (0,0%) dostępem do gazu sieciowego jest długa. Znajdziemy na niej m.in. gminy Białaczów, Brody, Ciepielów, Czemierniki czy Gielniów. Dla mieszkańców tych terenów alternatywą pozostaje gaz z butli lub inne źródła energii.
Jak się zmieniło?*
Mapy ze zmianami. *Proszę zobaczyć opis z początku artykułu. Daję mapy bez ich omówienia, bo nie jestem pewny metodologii zbierania danych w ciągu tych kilkunastu lat.
Dane pochodzą z Banku Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego.
Uwaga! W 2025 roku powstały dwie nowe gminy Szczawa w województwie małopolskim i Grabówka w województwie podlaskim. One są juz na mapach, ale brak dla nie danych.